در بازار قطعات راهسازی، اصطلاح «مشابه اصلی» یا «High Copy» تنها یک ترفند بازاریابی است. به عنوان یک مدیر فنی یا مالک دستگاه، شما نباید پول خود را بر اساس برچسب‌ها خرج کنید، بلکه باید بر اساس ساختار متالورژی و هزینه بر ساعت (CPH) تصمیم بگیرید.

در این گزارش، واحد فنی مازند یدک با استناد به داده‌های آزمایشگاهی، تفاوت واقعی بین یک زنجیر/رولیک استاندارد و نمونه‌های ارزان موجود در بازار ایران را بررسی می‌کند.

هشدار جدی: استفاده از زنجیر با سختی پایین (زیر 58 HRC) باعث خورده شدن سریع اسپراکت و ایدلر می‌شود. شما فکر می‌کنید در خرید زنجیر صرفه‌جویی کرده‌اید، اما در واقع کل سیستم زیربندی را نابود کرده‌اید.

۱. آنالیز متالورژی: فولاد بور (Boron) در برابر کربن ساده

تفاوت اصلی در طول عمر قطعات، عنصر آلیاژی Boron (بور) است. قطعات اصلی و باکیفیت (مانند Berco ) از فولاد آلیاژی بور-دار استفاده می‌کنند. قطعات ارزان از فولاد کربنی ساده ساخته می‌شوند.

ویژگی فنی قطعه استاندارد (فولاد بور) قطعه ارزان (فولاد کربنی) نتیجه عملیاتی
عمق سخت‌کاری (Case Depth) ۸ تا ۱۲ میلی‌متر ۲ تا ۴ میلی‌متر سایش سریع پس از ماه اول
سختی سطح (HRC) ۵۲ - ۵۸ HRC ۴۰ - ۴۵ HRC تغییر شکل و شکستگی زیر فشار
مقاومت به ضربه (Impact) بسیار بالا (چقرمگی عالی) شکننده (Brittle) شکستن لینک‌ها در زمین سنگی

۲. محاسبه واقعی هزینه: فرمول CPH (مثال دلاری)

معیار خرید شما نباید "قیمت فاکتور" باشد، بلکه باید Cost Per Hour (هزینه به ازای هر ساعت کارکرد) باشد. بیایید یک مثال واقعی برای یک جفت زنجیر (Link Assembly) بیل مکانیکی **کوماتسو PC200-8** را بررسی کنیم:

  • گزینه A (زنجیر بدون برند):
    قیمت خرید: $500 | عمر مفید تخمینی: 1200 ساعت
  • گزینه B (زنجیر اصلی/OEM):
    قیمت خرید: $1,300 | عمر مفید تخمینی: ۵,۰۰۰ ساعت

نتایج محاسبه CPH:

CPH زنجیر ارزان: $500 ÷ 1200 ساعت = $0.41 در هر ساعت
CPH زنجیر اصلی: $1,300 ÷ ۵۰۰۰ ساعت = $0.26 در هر ساعت

نتیجه نهایی:
با خرید زنجیر ارزان، شما در واقعیت ۵۸٪ پول بیشتری دور می‌ریزید! علاوه بر این، هزینه خواب دستگاه (Downtime) برای تعویض زودتر، در این محاسبه لحاظ نشده است که ضرر را بسیار بیشتر می‌کند.

۳. عملیات حرارتی: القایی (Induction) یا کوره معمولی؟

بسیاری از تولیدکنندگان زیرپله‌ای ادعا می‌کنند قطعاتشان "سخت‌کاری شده" است. اما نوع سخت‌کاری مهم است.
استاندارد جهانی برای پین و بوش و لینک، Induction Hardening (سخت‌کاری القایی) است. این روش باعث می‌شود سطح بیرونی بسیار سخت (ضد سایش) و مغز قطعه نرم و چقرمه (ضد شکست) باقی بماند. قطعات ارزان معمولاً در کوره یکپارچه سخت می‌شوند که یا باعث نرمی کل قطعه می‌شود (سایش سریع) یا ترد شدن کل قطعه (شکست ناگهانی).

۴. منابع و استانداردها

در تهیه قطعات مازند یدک، استانداردهای زیر ملاک ارزیابی کیفی قرار می‌گیرند:
  • ISO 10265: استاندارد ماشین‌آلات خاک‌برداری - زیربندی کلاولر.
  • ASTM A255: روش استاندارد تعیین قابلیت سختی‌پذیری فولاد.
  • Caterpillar SEBP Manual: راهنمای سرویس و نگهداری کاترپیلار (بخش سایش مجاز).